Na twee verworpen moties leggen districtsraadsleden Kristof Luypaert en David Rosenberg zelf een volledig erfgoedreglement op tafel. Met een budgetneutraal financieringsvoorstel van 100.000 euro willen ze aantonen dat ook het district Antwerpen een concrete bijdrage kan leveren aan de bescherming van ons erfgoed.
De Vlaamse cultuurbesparingen treffen belangrijke Antwerpse erfgoedinstellingen bijzonder zwaar. De Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience verliest haar volledige Vlaamse werkingssubsidie. Het Letterenhuis en het ADVN worden getroffen door de aangekondigde halvering van subsidies voor archiefinstellingen.
Volgens een eerdere berekening van Vlaams Belang dreigen het ADVN en vijf stedelijke Antwerpse erfgoedinstellingen samen jaarlijks ongeveer 2,13 miljoen euro aan Vlaamse ondersteuning te verliezen.
Het gaat om instellingen die historische documenten, archieven en collecties bewaren en toegankelijk maken. Hun werk is van groot belang voor de geschiedenis van Antwerpen en Vlaanderen.
Luk Lemmens erkende dat er verkeerde keuzes werden gemaakt
Tijdens de districtsraad van 19 oktober 2026 kaartten wij de gevolgen van de Vlaamse erfgoedbesparingen aan.
Opmerkelijk was de reactie van N-VA-districtsraadslid en eerste gedeputeerde Luk Lemmens. Hij noemde de Vlaamse beslissing “pijnlijk” en verklaarde:
“Ik denk dat hier inderdaad verkeerde keuzes zijn gemaakt. En ik wil dat hier ook duidelijk zeggen.”
Beluister in onderstaand filmpje onder andere de tussenkomst van Luk Lemmens tijdens de districtsraad van 19 oktober.
Ondanks die uitspraak stemde Lemmens samen met de N-VA-fractie tegen onze twee moties. Daarmee wilden we het district aanzetten om zelf de mogelijkheden voor erfgoedondersteuning te onderzoeken en de stad Antwerpen vragen om eveneens initiatief te nemen.
Beide voorstellen werden verworpen.
Ook binnen de vzw Lokaal Cultuurbeleid district Antwerpen bracht ik de problematiek als bestuurder ter sprake, met de vraag om te onderzoeken of er binnen de bestaande werking ruimte bestaat voor aanvullende erfgoedondersteuning.
Daarom hebben we zelf een erfgoedreglement uitgewerkt
Omdat onze eerdere voorstellen geen meerderheid vonden, hebben David Rosenberg en ik zelf een volledig ondersteuningsreglement opgesteld.
Dat voorstel werd op 11 november officieel ingediend voor de districtsraad van 16 november 2026.
Het reglement 'Lokale erfgoedprojecten 2027–2031' creëert een afzonderlijk kader voor projecten die bijdragen aan het behoud, de documentatie, de digitalisering en de publieke ontsluiting van ons erfgoed.
Zowel kleinere verenigingen als grotere erfgoedorganisaties kunnen in aanmerking komen. Ook organisaties die al structurele ondersteuning ontvangen, kunnen afzonderlijke projecten indienen, op voorwaarde dat dezelfde kosten niet dubbel worden gefinancierd.
De aanvragen worden beoordeeld via een publieke projectoproep met vooraf vastgelegde criteria. Erfgoedwaarde, lokale meerwaarde, toegankelijkheid, uitvoerbaarheid en begrotingskwaliteit staan daarbij centraal.
Ook stedelijke erfgoedinstellingen, zoals de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience en het Letterenhuis, kunnen als inhoudelijke projectpartner betrokken worden. Zij kunnen echter niet rechtstreeks een subsidie aanvragen. Voor hun eigen werking blijft de stad Antwerpen verantwoordelijk.
Waarom 100.000 euro als er miljoenen verloren gaan?
Niemand beweert dat 100.000 euro het verlies van meer dan twee miljoen euro aan Vlaamse subsidies kan compenseren.
Dat is ook niet de bedoeling.
De Vlaamse overheid moet haar verantwoordelijkheid opnemen voor de aangekondigde besparingen. Ook de stad Antwerpen zal moeten bekijken welke maatregelen zij voor haar eigen erfgoedinstellingen kan nemen.
Maar dat betekent niet dat het district Antwerpen niets kan doen.
Binnen onze eigen bevoegdheden inzake lokaal cultuurbeleid kunnen we concrete erfgoedprojecten ondersteunen. Daarvoor hoeven we geen bijkomende middelen te vragen: we kunnen ook keuzes maken binnen het bestaande districtsbudget.
Daarom stellen we voor om in 2027 een eerste bedrag van 100.000 euro vrij te maken.
Een budgetneutrale herschikking: een kwestie van politieke keuzes
Ons afzonderlijke begrotingsamendement voorziet in de volgende herschikking:
- 85.000 euro uit Buurt in Bloei: een gedeeltelijke vermindering van de voorziene middelen voor de campagne, groenslingers, geveltuinen, boomspiegels en regentonnen.
- 15.000 euro uit het budget voor drukwerken.
Buurt in Bloei wordt daarmee niet afgeschaft. We stellen voor om binnen dat programma enkele budgetten te verminderen en een deel van de middelen een andere bestemming te geven.
Het totale exploitatiebudget van het district hoeft door deze herschikking niet te stijgen.
Die 100.000 euro beschouwen we uitdrukkelijk als een eerste stap. In het meerjarenplan zien we mogelijkheden om bijkomende budgetruimte te onderzoeken, rekening houdend met bestaande financiële verbintenissen.
Daarom vragen we het districtscollege ook om bij volgende begrotingsaanpassingen met een concreet voorstel voor verdere financiering te komen.
We willen hierover geen eindeloos politiek steekspel voeren. We willen vooral aantonen dat erfgoedondersteuning ook op districtsniveau een kwestie van beleidskeuzes is.
Ook de stad Antwerpen moet haar mogelijkheden onderzoeken
Een district kan onmogelijk het volledige verlies aan Vlaamse erfgoedsubsidies opvangen. Dat verwachten we ook niet.
We hopen wel dat het Antwerpse stadsbestuur een vergelijkbare budgettaire oefening maakt en onderzoekt hoe het de getroffen stedelijke instellingen kan ondersteunen.
De middelen en bevoegdheden van de stad zijn immers veel ruimer dan die van het district. Onze voorgestelde projectondersteuning kan een aanvulling vormen op maatregelen van de stad en de Vlaamse overheid, geen vervanging ervan.
De districtsraad is op 16 november aan zet
We hebben de voorbije weken verschillende initiatieven genomen om deze problematiek op de politieke agenda te plaatsen.
Eerst hebben we twee moties ingediend. Die werden verworpen. Vervolgens hebben we zelf een volledig reglement opgesteld, samen met een concreet voorstel voor budgetneutrale financiering.
Op 16 november krijgt de districtsraad de gelegenheid om zich over het ondersteuningsreglement uit te spreken. De voorgestelde 100.000 euro wordt afzonderlijk behandeld bij de aanpassing van het meerjarenplan.
“Na twee verworpen moties ligt er nu een volledig reglement met een concreet financieringsvoorstel op tafel. Wie erfgoed belangrijk vindt, kan dat op 16 november met zijn stem tonen. De tijd van woorden is voorbij. Nu is het tijd voor daden.”
Bijlagen
